คุณภาพการนวดแผนไทย
มาตรฐานของผู้ให้บริการการนวดไทย
ผู้ให้บริการต้องเป็นแพทย์แผนไทยที่มีใบประกอบโรคศิลปะการแพทย์แผนไทยการนวด และมีหลักในการให้บริการต่าง ๆ ที่ถูกต้อง หากปฏิบัติด้วยความชำนาญจะเพิ่มประสิทธิผลการรักษา ดังนี้
เทคนิดการนวดแผนไทย
การแต่งรสมือ
หมายถึง การลงน้าหนักแต่ละรอบและจังหวะการลงน้าหนัก ซึ่งการลงน้ำหนักนิ้วมือที่กด มี 3 ระดับ คือ
- น้ำหนักเบา ประมาณ 50 % ของน้าหนักที่สามารถลงได้สูงสุด
- น้ำหนักปานกลาง ประมาณ 70 % ของน้าหนักที่สามารถลงได้สูงสุด
- น้าหนักมาก ประมาณ 90 % ของน้าหนักที่สามารถลงได้สูงสุด
การลงจังหวะนิ้วมือในการนวด
จังหวะในการลงน้าหนักแต่ละครั้ง มี 3 จังหวะ คือ
- หน่วง เป็นการลงน้าหนักเบา เพื่อกระตุ้นให้กล้ามเนื้อรู้ตัว ไม่เกร็งรับการนวด
- เน้น ลงน้าหนักเพิ่มขึ้นบนตำแหน่งที่ต้องการกด
- นิ่ง ลงน้าหนักมาก และกดนิ่งไว้พร้อมกับกำหนดลมหายใจสั้นยาวตามต้องการ การลงน้าหนักเพิ่มขึ้นที่ละน้อย ทาให้กล้ามเนื้อสามารถปรับตัวรับน้าหนักได้ ทาให้ไม่เจ็บหรือเจ็บป่วยมากขึ้น การลงน้าหนักมากตั้งแต่เริ่มกด จะทาให้กล้ามเนื้อเกร็งรับทันที และอาจทาให้ตำแหน่งที่กดคลาดเคลื่อนไปและผู้ถูกนวดจะเจ็บมากหรือระบมได้เช่นกัน
หมอนวดที่ได้รับการฝึกมาอย่างดี โดยการฝึกท่า
ยกกระดาน หรือ
ฝึกกำลังนิ้วให้แข็งแรง จะมีกำลังนิ้วที่สามารถกด นวดได้แม่นยำใน ตำแหน่งที่กด ถูกทิศทางตามที่ต้องการ
การกำหนดลมหายใจ
ผู้นวดจะต้องฝึกหายใจเข้าออกให้สัมพันธ์กับการลงน้ำหนัก โดยทั่วไปการลงน้ำหนักควรกดลงไปขณะผู้ที่ถูกนวดหายใจออก ซึ่งเป็นขณะที่ร่างกายผ่อนคลาย
- คาบน้อย คือ หายใจเข้าออกปกติ 1 ครั้ง เป็นการสูดลมหายใจประมาณ 10 วินาที ส่วนใหญ่ใช้กับการนวดพื้นฐานต่าง ๆ
- คาบใหญ่ คือ การหายใจเข้าลึก หายใจออกยาว 1 ครั้ง เป็นการสูดลมหายใจประมาณ 15-20 วินาที ส่วนใหญ่ใช้กับการนวดรักษาโรค และการเปิดประตูลม แต่การเปิดประตูลมมักจะใช้คาบใหญ่ 3 ครั้ง หรือ 45 วินาที โดยประมาณ
ระยะเวลาการนวด
การนวดนานเพียงใดขึ้นกับลักษณะของโรค ระยะเวลาที่เป็น และลักษณะของผู้ถูกนวด การกดโดยใช้ระยะเวลาสั้นเกินไปอาจทำให้การรักษาจะไม่ได้ผล การกดนานเกินไปอาจทำให้มือผู้นวด และตำแหน่งที่ถูกนวดระบมได้
การกำหนดองศามาตราส่วน
องศามาตราส่วน หรือ
ท่านวดและการวางมือ เป็นการวางท่านวดของผู้นวดให้เหมาะสมกับผู้ถูกนวดและตำแหน่งที่นวด เพื่อให้ใช้แรงที่กดนั้นลงตามจุดและมีน้าหนักเพียงพอที่จะรักษาโรค ซึ่งการวางมือ การวางเท้า การนั่งของผู้นวดต้องเหมาะสมกับมือที่กดลงบนผู้ป่วย เรียกได้ว่าเป็นสัดส่วนองศาและทิศทางในการนวด โดยทั่วไปแล้วขณะที่นวดแขนจะเหยียดตรง เพื่อลงน้าหนักตามแขนลงไปสู่นิ้วที่นวด หากมีการงอแขนอาจทาให้น้าหนักลงไม่ตรงจุดแม้จะใช้น้ำหนักมากและทำให้การรักษาได้ผลน้อยหรือไม่ได้ผลเลย ซึ่งในการนวดแบบราชสำนักได้ให้แนวทางการนวดว่า
“แขนตึง หน้าตรง องศาได้”
นอกจากนี้ การนวดแผนไทยที่จะทำการรักษาได้ผลดี จะต้องคำนึงสิ่งต่าง ๆ เหล่านี้อันเป็นองค์ประกอบสำคัญเช่นกัน
cr: สถาบันการแพทย์แผนไทย กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข, 2547
